Τρία χρόνια μετά τη μεγάλη φωτιά

Ακριβώς τρία χρόνια συμπληρώνουμε σήμερα, 19 Αυγούστου 2026, από την έναρξη της  μεγάλης φωτιάς που κατέκαψε τον μισό Έβρο και εξελίχθηκε στην μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά της Ευρώπης. Η συνολική έκταση που καταστράφηκε στις 16 μέρες που η φωτιά μαίνονταν ανεξέλεγκτη, ήταν 935.000 στρέμματα. Κάτι που δεν αναφέρεται και πολύ, είναι ότι 20 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους με τραγικό τρόπο. Οι αριθμοί σε καμένα ζώα, φυτά, δένδρα είναι τεράστιοι και βασίζονται μόνο σε εκτιμήσεις. Αναλογικά οι υλικές ζημιές ήταν μικρότερες σε σχέση με την έκταση και την ένταση της φωτιάς: Λίγα σπίτια, κάποια αυτοκίνητα και μηχανήματα, γεωργικές αποθήκες, στάνες και κυψέλες κυρίως. Οι άμεσες οικονομικές απώλειες αφορούσαν κυρίως τον τουρισμό, καθώς η Αλεξανδρούπολη άδειασε απότομα μέσα στην καρδιά του καλοκαιριού και η Σαμοθράκη υπέφερε τα πάνδεινα καθώς έμεινε για αρκετές ημέρες χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα! Κτηνοτρόφοι, Μελισσοκόμοι και Ελαιοπαραγωγοί υπέστησαν τις μεγαλύτερες ζημιές και κάποιοι από αυτούς εγκατέλειψαν οριστικά την επαγγελματική τους απασχόληση.

Η αιτία έναρξης της φωτιάς που ξεκίνησε στην περιοχή της Μελίας, ακόμα δεν έχει προσδιορισθεί επίσημα και άλλοι μιλούν για κεραυνό, ενώ κάποιοι επιμένουν για εμπρησμό. Τα αίτια όμως της απρόσμενης εξέλιξης της φωτιάς, που δεν εκτιμήθηκε σωστά στην πρώτη φάση, είναι πολλά: Οι ακραίες θερμοκρασίες, οι ισχυροί άνεμοι και η παρατεταμένη ξηρασία ήρθαν κι έδεσαν με την επικίνδυνη συσσώρευση καύσιμης ύλης, αλλά και σοβαρότατες παραλείψεις στον τομέα της πρόληψης. Στην προσπάθεια της κατάσβεσης αντίθετα δόθηκαν ηρωικές μάχες από Έλληνες και Ευρωπαίους πυροσβέστες. Χάρη σε αυτές τις προσπάθειες σώθηκαν βιομηχανίες στην περιοχή Απαλού, τα ελαιοτριβεία στην περιοχή της Μάκρης, ο ελαιώνας  του Αη Γιώργη, το Νοσοκομείο της  Αλεξανδρούπολης και το κυριότερο, οι γεμάτες καύσιμα και πυρομαχικά, στρατιωτικές εγκαταστάσεις.  Τα εναέρια μέσα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν πολλά, αλλά αποδείχθηκε ότι τίποτα δεν επαρκεί αν το φαινόμενο πάρει τις τρομακτικές διαστάσεις που πήρε.

Αμέσως μετά τη φωτιά είχαμε κυβερνητικές εξαγγελίες για άμεση αποζημίωση των πληγέντων και έργα απαραίτητα για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος και την αποφυγή πλημμυρών. Συγκροτήθηκε και μία επιτροπή για την ανασυγκρότηση του Έβρου, με ΦΕΚ μάλιστα και σκοπό την σύνταξη ειδικού αναπτυξιακού προγράμματος μέχρι το τέλος του 2023! Η επιτροπή αυτή είχε έδρα στην Αθήνα και απαρτιζόταν από 16 μέλη, από τα οποία κανένας δεν ήταν Εβρίτης! Οι συνεδριάσεις της βέβαια προβλεπόταν να γίνονται στον Έβρο, οπότε αυτό ήταν καλό για τις αεροπορικές, τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια. Φτιάχτηκε και μια ωραία ιστοσελίδα (evrosmeta.gr) την οποία όποιος την ανοίξει θα πιστέψει ότι στον Έβρο γίνεται κοσμογονία. Όμως τρία χρόνια μετά, όποιος επισκεφθεί τον Έβρο, αντί κοσμογονίας θα δει με την πρώτη ματιά τα βουνά με τα άπειρα καμμένα δένδρα να χάσκουν θυμίζοντας το μεγάλο κακό, αλλά και τις ανθρώπινες αδυναμίες.

Η κρατική παρέμβαση πέρα από εξαγγελίες και μεγαλοστομίες, περιορίστηκε σε κάποιες αποζημιώσεις (όχι όλες) και σε αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα. Η φύση βέβαια δεν περιμένει και ήδη αποδεικνύει ότι αναγεννάται. Πολλά σημεία πρασίνισαν αμέσως μετά τη φωτιά, η στάχτη ελάφρυνε το τραχύ έδαφος και βοήθησε να γεμίσουμε σπαθόχορτα, γαϊδουράγκαθα, λεβάντες, λαδανιές και μικρά άνθη, αλλά το ώριμο δάσος θα αργήσει πολλά χρόνια για να επανέλθει. Τα ελαιόδενδρα  θα χρειαστούν καμιά δεκαετία τουλάχιστον για να ξαναγίνουν παραγωγικά και κάποια μέρη του δάσους που κάηκαν κατ΄επανάληψη τα τελευταία χρόνια, δεν έχουν πια την δύναμη για φυσική αναγέννηση και θα χρειαστούν οργανωμένες αναδασώσεις. Οι πληθυσμοί των άγριων πουλιών στη Δαδιά επανέκαμψαν, αλλά η πανίδα έχει πληγεί σημαντικά και η έλλειψη τροφής και ενδιαιτήματος αναγκάζει λύκους να κατεβαίνουν μέχρι τον Άβαντα και αγριογούρουνα να γυροφέρνουν στις Φέρες. Ο τουρισμός επανέκαμψε δυναμικά, γεγονός εν μέρει αξιοπερίεργο, καθώς ελάχιστα βοηθήθηκε από τα κρατικά voucher. Η ζωή πάντα συνεχίζεται.

Στην επιτροπή άρχισαν τώρα να καυγαδίζουν για την επιλογή των έργων, το masterplan των εξαγγελμένων 3 δισ. ευρώ φαίνεται να προσπερνάται και να αντικαθίσταται (;) με ένα πρόγραμμα των 300 εκ. ευρώ, που βέβαια δεν επαρκεί. Μπορεί κάποιος να μιλήσει για κοροϊδία ή τουλάχιστον για εξοργιστικές καθυστερήσεις. Αποζημιώσεις που ακόμα δεν ολοκληρώθηκαν, έργα για την αποκομιδή των καμένων και την αποκατάσταση του περιβάλλοντος που εκκρεμούν, συντηρήσεις αντιπυρικών ζωνών, παρατηρητήρια και έργα πρόληψης και έγκαιρης ενημέρωσης, περισσότερο προσωπικό σε δασικές υπηρεσίες και πυροσβεστική και άλλα πολλά μένει να γίνουν για την αποφυγή ανάλογων καταστροφών στο μέλλον και για την στήριξη του πληθυσμού στις πυρόπληκτες περιοχές. Όμως το πιο σημαντικό είναι τι μάθαμε από αυτή τη μεγάλη φωτιά. Κράτος, τοπική αυτοδιοίκηση και πολίτες, είμαστε τώρα πιο έτοιμοι να αποφύγουμε άλλη μια τέτοια καταστροφή; Καλύψαμε τα μεγάλα κενά στην πρόληψη, φροντίζουμε καλύτερα τα δάση μας και το περιβάλλον; Είδαμε ότι η  φύση κάνει την δική της δουλειά, αλλά εμείς ως άνθρωποι;