Ήρεμα νερά τέλος

Από τον Φεβρουάριο του 2023, οπότε είχαμε τον πολύνεκρο σεισμό στην Τουρκία, μέχρι και πρόσφατα, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πέρασαν από μια περίοδο χαμηλών τόνων που ονομάστηκε "Ήρεμα Νερά". Οι δυο κυβερνήσεις υπέγραψαν την Διακήρυξη των Αθηνών για σχέσεις Φιλίας και Καλής Γειτονίας, άνοιξαν δίαυλοι επικοινωνίας, διακρατικές επιτροπές συνεδρίασαν για υλοποίηση θετικής ατζέντας, μειώθηκαν οι προωθήσεις λαθρομεταναστών, μηδένισαν οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και αυξήθηκαν κατακόρυφα οι επισκέψεις των Τούρκων πολιτών στην Ελλάδα, κυρίως σε  Έβρο και νησιά.

Φαίνεται όμως ότι εδώ και λίγο καιρό, αυτή η περίοδος τελείωσε και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλάζουν σελίδα. Οι παραβιάσεις ξανάρχισαν και μάλιστα κάποιες από αυτές με drones που κάνουν υπερπτήσεις κοντά στην Αλεξανδρούπολη, η Άγκυρα επέστρεψε στους σκληρούς τόνους, ενώ τώρα δείχνει αλλαγή στάσης και η Αθήνα. Δύσκολα ζητήματα για τις σχέσεις των δυο χωρών επανέρχονται στο προσκήνιο: Η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων εξακολουθεί να παραμένει casus belli για την Τουρκία, αλλά ταυτόχρονα και ένα νόμιμο δικαίωμα που θα ασκηθεί κάποια στιγμή από την Ελλάδα. Τώρα μας προέκυψαν και τα θαλάσσια πάρκα, πλησιάζουμε στις έρευνες υδρογονανθράκων και έχουμε μπροστά μας την υλοποίηση του GSI (Great Sea Interconnector), ενός καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ελλάδας με την Κύπρο και το Ισραήλ. Αυτό είναι ένα θέμα που ερεθίζει την Τουρκία, αλλά προχωράει πλέον με την μετοχική συμμετοχή της Γαλλίας και την οικονομική υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειος και Κύπρος είναι τα κύρια πεδία των διαφορών, αλλά ο Έβρος παραμένει το μόνο χερσαίο σύνορο των δυο χωρών και δεν θα μείνει ανεπηρέαστος από οποιαδήποτε κρίση. Οι αμυντικοί εξοπλισμοί και από τις δυο χώρες προχωρούν σημαντικά. Η Τουρκία απέκτησε σύγχρονα υποβρύχια και νέα μεγάλα σκάφη για το πολεμικό ναυτικό, ενώ έχει κολλήσει στα πολεμικά αεροσκάφη, αλλά προχώρησε πολύ με τα μη επανδρωμένα και έγινε μάλιστα και μεγάλος εξαγωγέας στον τομέα. Αντίθετα η Ελλάδα ενίσχυσε σημαντικά την Πολεμική Αεροπορία με την απόκτηση των Rafale και τον εκσυγχρονισμό των F16 στο κορυφαίο επίπεδο. Επίσης στη θάλασσα, απέκτησε σε χρόνο ρεκόρ τις φρεγάτες Belharra και προχώρησε σε συμφωνία για τις ιταλικές φρεγάτες Bergamini.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο και σε έναν κόσμο που φλέγεται από πολέμους και εντάσεις που ανάβουν εύκολα και σβήνουν δύσκολα (Συρία, Ουκρανία, Ισραήλ, Ιράν, Υεμένη), η εξέλιξη των ελληνοτουρκικών σχέσεων, μας ανησυχεί ιδιαίτερα. Οποιασδηποτε μορφής κρίση ή ακόμα και απλή ένταση θα ζημιώσει και τις δυο χώρες, οπότε είναι καλό να αποφευχθεί. Ωστόσο οι κυβερνώντες δεν σκέφτονται πάντα έτσι, ειδικά όταν προέχει για αυτούς να διατηρήσουν τις καρέκλες τους. Στην Ελλάδα ο Μητσοτάκης προγραμματίζει εκλογές για την άνοιξη του 2027 και φαίνεται χλωμό να αποκτήσει νέα αυτοδυναμία. Οπότε πρέπει να περιμένουμε περίοδο δύσκολων διεργασιών, καθώς δεν έχουμε κουλτούρα συνεργασιών, ούτε ομαλής συνέχισης λειτουργίας του κράτους. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε το 1996 (κρίση στα Ίμια λίγες μέρες μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Σημίτη), καθώς είναι στο dna της Τουρκίας να εκμεταλλεύεται τα παράθυρα ευκαιρίας που της δίνονται. Το είχαν κάνει και το 1974 στην Κύπρο και επέβαλαν παράνομη κατοχή η οποία πάει 52 χρόνια και συνεχίζεται. 

Ο Ερντογάν από τη μεριά του κατέχει με κάθε τρόπο την εξουσία στην Τουρκία από το 2003 συνεχώς μέχρι σήμερα, και δεν έχει σκοπό να την αφήσει. Οι επόμενες εκλογές κανονικά πρέπει να γίνουν το 2028, αλλά δεν έχει δικαίωμα επανεκλογής, παρά μόνο αν η τουρκική εθνοσυνέλευση προκηρύξει πρόωρες εκλογές, με αιτιολογία πχ μία κρίση.

Από τώρα μέχρι και την ολοκλήρωση των εκλογών στις δυο χώρες, είναι μια περίοδος που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Φαίνεται πολύ πιθανό ότι θα προκύψουν νέες εντάσεις και το ζητούμενο είναι να μείνουν ελεγχόμενες. Ακόμα και ένα μικρό περιστατικό, σε φάση που Αθήνα και Άγκυρα θα βρίσκονται σε εκλογική περίοδο, μπορεί να εξελιχθεί πολύ διαφορετικά από ότι θα εξελισσόταν σε μια περίοδο πολιτικής ηρεμίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πάμε για πόλεμο, αλλά η πιθανότητα μιας μορφής αντιπαράθεσης που θα ξεπεράσει τα διπλωματικά όρια είναι υπαρκτή και τείνει αυξανόμενη. Δεν επιτρέπεται εφησυχασμός, όπως δεν χρειάζεται φόβος. Άλλωστε τα φοβικά σύνδρομα που διακατέχουν κάποιους στην Αθήνα, δεν έχουν καμία επίδραση στους Εβρίτες που επέλεξαν να ζήσουν ως ακρίτες στα σύνορα της πατρίδας μας. Εγρήγορση χρειάζεται, ψυχραιμία, ρεαλισμός, αποφασιστικότητα και προετοιμασία από όλους για κάθε ενδεχόμενο. Έχουμε ζήσει πολλές περιόδους έντασης, θα περάσει κι αυτή.